2014 UNESCO İsmail Gaspıralı Yılı  

2014 UNESCO Anma ve Kutlama Yıldönümleri İlan Edildi.

Kırım Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği Genel Merkezi'nin bildirdiğine göre uluslararası anlayış ve kültüre katkı sağlamış ve insanlığın kültürel mirasının zenginleşmesinde rol almış şahsiyet ve olaylar, 1956 yılından bu yana UNESCO tarafından ilan edilen günler vesilesiyle hatırlanmakta ve kutlanmaktadır.

05 Kasım 2013 tarihinde başlayan 37. UNESCO Genel Konferansı kapsamında 07 Kasım tarihinde gerçekleştirilen APX Komisyonu oturumunda, daha önce UNESCO Yürütme Kurulu'nda önerilen 108 anma ve yıldönümü önerisi değerlendirilmiş, ülkemize ait olan 4 öneri kabul edilmiştir.

Bu bağlamda, minyatürcü, hattat, tarihçi ve matematikçi Matrakçı Nasuh'un Ölümünün 450. Yıldönümü, kültür reformu ve modernleşmede öncü isimlerden yayıncı ve politikacı İsmail Gaspıralı'nın Ölümünün 100. Yılı, Anadolu'daki Türk İslam dönemi eserlerinin sergilendiği Türk ve İslam Eserleri Müzesi'nin Kuruluşunun 100. Yıldönümü ve Meşrutiyet ve Cumhuriyet döneminin en çok eser veren önemli yazarlarından Halide Edip Adıvar'ın Ölümünün 50. Yıldönümü UNESCO'nun anma ve kutlama yıldönümleri programı kapsamına alınmıştır. Tarihte iz bırakan kadınların anılması ve kültürel zenginliğe göstermiş oldukları katkıyı vurgulamayı önemseyen ve listede daha fazla kadın olmasını hedefleyen program kapsamında, ülkemizden Halide Edip Adıvar adaylığıyla ilk defa bu önceliğe katkı sunulmuş ve bu konuda ülkemiz tarafından gösterilen hassasiyet olumlu karşılanmıştır.

İSMAİL GASPIRALI KİMDİR?

Bütün Türk dünyasındaki millî uyanış hareketlerinin büyük öncülerinden olan İsmail Gaspıralı Bahçesaray yakınlarında Avcıköy'de, Mustafa Ağa'nın oğlu olarak dünyaya geldi. Mustafa Ağa okumuş ve Türksever bir insandı, teğmenlikten emekli olarak Bahçesaray'a yerleşmişti. İsmail Gaspıralı ilk öğrenimini yaptıktan sonra, Akmescit lisesine gitmiş; iki yıl sonra da Moskova Askeri Lisesi'ne geçmiştir. Gaspıralı orada başka ülkelerden gelen Türk öğrencilerle tanıştı. Okuldaki panslavist hareketler, onu Türk milleti üzerinde düşünmeye yöneltti.

1867'de altıncı sınıfta iken, Türklerin tek hür ülkesi olan Osmanlı İmparatorluğu'na gitmeyi ve o sıralardaki Girit savaşına katılmayı kafasına koydu. Bir kayıkta kırk beş gün kürek çektikten sonra Don nehrini geçerek Odesa'ya geldi, ancak pasaportu olmadığı için Ruslar tarafından yakalanarak Bahçesaray'a gönderildi. Bu olaydan sonra bir daha Moskova'ya dönmedi.

Menli Giray'ın kurduğu medresede Rusça dersleri vermeye başladı. 1869'da Yalta Dereköy'e gelerek burada yeni bir usulle Türkçe dersleri vermeye başladı. Onsekiz yaşındaki bu delikanlının ülküsü bütün Türk dünyası için, İstanbul Türkçesini esas alan ortak bir Türkçe kurmak ve Türkler arasındaki birlik şuurunu uyandırmaktı.

1871 yılında Paris'e gitti. Bilgisini artırmak için çalışırken, geçimi için de Rus romancısı Turgenyef'e sekreterlik etti. Batı medeniyeti içinde yaşayarak, tanıdı ve inceledi.

1874'de İstanbul'a geldi. Ceride-i Askeriye'de tercüman olarak çalıştı. Sonra Kırım'a döndü. Burada köylülerin, beylerin, mirzaların ve ulemanın hayatını yakından tanıdı.

1878'de Bahçesaray belediye reisi seçilerek dört yıl bu görevi yürüttü.

1879'da gazete çıkarmak istedi ise de çar buna izin vermedi. Genç Molla imzası ile Tavrida gazetesinde Rusça makaleler yazdı. Bu yazılarını daha sonra "Rusya Müslümanlığı" adıyla yayımladı.

Temel düşüncesi "Türk toplulukları, okullar ve medreselerinde çağdaş ilim ve sanatları kendi dilinde okutmalıdır" oldu.